Onlinenewstime.com : ปี 2026 ยังคงเป็นอีกปีที่โลกเผชิญกับอุณหภูมิสูงผิดปกติอย่างต่อเนื่อง การละลายของน้ำแข็งขั้วโลก พร้อมระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น ขณะที่ปรากฏการณ์เอลนีโญ (El Niño) ที่มีความรุนแรงมากเป็นพิเศษ กำลังผลักดันให้โลกเผชิญคลื่นความร้อนและสภาพอากาศสุดขั้วต่อเนื่องไปจนถึงปี 2027 ตามรายงานฉบับใหม่ขององค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (World Meteorological Organization: WMO) เน้นย้ำถึงความเสี่ยงที่ส่งผลกระทบเป็นลูกคลื่นต่อสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และชีวิตประจำวันของมนุษย์
ประเด็นสำคัญ
- ปี 2026 จะเป็นหนึ่งใน 4 ปีที่มีอุณหภูมิสูงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึก
- ปรากฏการณ์เอลนีโญทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นและเพิ่มความเสี่ยงหลายด้าน
- ระดับน้ำทะเลและความร้อนในมหาสมุทรอยู่ในระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์
- สภาพอากาศสุดขั้วสร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจและชีวิตมนุษย์อย่างมหาศาล
- การพยากรณ์และการแจ้งเตือนภัย ซึ่งมีระบบการติดตามตรวจวัดอย่างต่อเนื่องเป็นพื้นฐาน มีความสำคัญอย่างยิ่ง
ภาพรวมสถานการณ์และสถิติอุณหภูมิ
รายงาน WMO State of the Climate Update 2026 ระบุว่า ในช่วง 12 ปีที่ผ่านมา แต่ละปีล้วนเป็นปีที่มีอุณหภูมิสูงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึก และในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา ครองอันดับ 4 ปีที่ร้อนที่สุดติดต่อกัน
อุณหภูมิเฉลี่ยพื้นผิวโลกในช่วงเดือนมกราคม–กันยายน 2026 สูงกว่าค่าเฉลี่ยก่อนยุคอุตสาหกรรมประมาณ 1.47 องศาเซลเซียส และมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่องจนถึงสิ้นปี เนื่องจากอิทธิพลของปรากฏการณ์เอลนีโญ ซึ่งทวีความรุนแรงขึ้นตั้งแต่เดือนสิงหาคม และคาดว่าจะมีความรุนแรงสูงที่สุดเท่าที่เคยบันทึกไว้ภายในเดือนธันวาคม
ความไม่สมดุลของพลังงานโลก (Earth’s energy imbalance) กำลังเพิ่มสูงขึ้น ขณะที่ระบบโลกสะสมความร้อนในอัตราที่เร่งตัวขึ้น โดยความไม่สมดุลดังกล่าวแตะระดับสูงสุดนับตั้งแต่เริ่มมีการติดตามตรวจวัด เนื่องจากก๊าซเรือนกระจกกักเก็บความร้อนไว้ในปริมาณที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน และทำให้สมดุลระหว่างพลังงานที่โลกได้รับจากดวงอาทิตย์กับพลังงานที่โลกแผ่ออกไปสู่อวกาศเสียไป
มหาสมุทรดูดซับความร้อนส่วนเกินนี้ไว้ถึง 90% และปี 2026 มีแนวโน้มจะเป็นปีที่มหาสมุทรมีความร้อนสูงสุดเป็นประวัติการณ์ติดต่อกันเป็นปีที่ 10
ระดับน้ำทะเลอยู่ในระดับสูงที่สุดเท่าที่เคยบันทึกไว้ ขณะที่อุณหภูมิผิวน้ำทะเลทำลายสถิติรายเดือนหลายครั้งในปี 2026 ส่วนการลดลงของมวลธารน้ำแข็งยังคงดำเนินต่อไป โดยปริมาณน้ำแข็งที่สูญเสียไปในปี 2025 หากนำมาคำนวณเป็นปริมาตร จะสามารถเติมสระว่ายน้ำมาตรฐานโอลิมปิกได้ถึง 5 สระในทุก ๆ วินาทีตลอดทั้งปี
นอกจากนี้ ปริมาณน้ำจืดที่กักเก็บอยู่บนแผ่นดินยังลดลงต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2014
นายอันโตนิโอ กูเตร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ กล่าวว่า
“เราได้ก้าวเข้าสู่ยุคใหม่ของสภาพภูมิอากาศสุดขั้วแล้ว ปรากฏการณ์เอลนีโญที่มีขนาดใหญ่และรุนแรงเป็นพิเศษกำลังเกิดขึ้นพร้อมกับโลกที่ร้อนจัดอยู่แล้วจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ สถิติด้านภูมิอากาศยังคงถูกทำลายลงอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ต้นทุนความสูญเสียของมนุษย์ก็เพิ่มสูงขึ้น และผู้ที่มีส่วนรับผิดชอบต่อปัญหาน้อยที่สุดกลับเป็นกลุ่มแรกและเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุด
ผู้นำประเทศต่าง ๆ ต้องจริงจังกับการแก้ไขปัญหานี้ ด้วยการเร่งลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้เร็วขึ้น เร่งการเปลี่ยนผ่านจากเชื้อเพลิงฟอสซิลอย่างเป็นธรรม และจัดหาเงินทุนกับมาตรการคุ้มครองที่ประเทศเปราะบางจำเป็นต้องได้รับ”
นางเซเลสต์ เซาโล เลขาธิการ WMO กล่าวว่า
“ปรากฏการณ์เอลนีโญ รวมถึงสถานการณ์ภูมิอากาศโลกในปี 2026 ทำให้วลีที่ว่า ‘เกินกว่าที่กราฟจะบอกได้’ มีความหมายชัดเจนยิ่งขึ้น
เอลนีโญไม่ได้เพิ่มความร้อนใหม่ให้กับโลก แต่เป็นการปลดปล่อยความร้อนจากมหาสมุทร ซึ่งขณะนี้มีอุณหภูมิสูงที่สุดเท่าที่เคยตรวจวัดมา กล่าวคือ มีความร้อนสะสมอยู่ในมหาสมุทรมากขึ้น จึงมีความร้อนให้ปลดปล่อยออกมามากขึ้นด้วย”
“เรากำลังทำให้สภาพอากาศทวีความรุนแรงขึ้น และเอลนีโญจะเป็นปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงในหลายด้าน คลื่นความร้อน พายุหมุนเขตร้อน และพายุฝนกำลังทวีความรุนแรงเร็วกว่าที่ค่าฐานจากข้อมูลในอดีตเคยเตรียมให้เรารับมือได้
ในปีนี้ ประชาชนหลายร้อยล้านคนต้องเผชิญกับความร้อนสุดขั้วที่แทบไม่สามารถทนได้ ขณะที่เหตุการณ์ธารน้ำแข็งและมวลหินถล่มอย่างรุนแรง รวมถึงน้ำป่าไหลหลากฉับพลันในเนปาล ได้สะท้อนให้เห็นถึงความเสี่ยงที่เกิดจากภัยพิบัติหลายรูปแบบซ้อนทับกัน ซึ่งกำลังคุกคามชุมชนในพื้นที่ภูเขาสูงที่เปราะบางและมีอุณหภูมิสูงขึ้น”
การพยากรณ์อากาศที่มีระบบการติดตามตรวจวัดอย่างต่อเนื่องจากทุกพื้นที่ทั่วโลกเป็นพื้นฐาน มีความสำคัญมากกว่าที่เคย เพื่อเฝ้าติดตามการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และช่วยให้สังคมกับเศรษฐกิจสามารถรับมือกับความเสี่ยงที่เพิ่มสูงขึ้นได้
อย่างไรก็ตาม ยังมีข่าวดีอยู่บ้าง โดยรายงานระบุว่า จำนวนประเทศที่รายงานว่ามีระบบเตือนภัยล่วงหน้าสำหรับภัยอันตรายหลายประเภท (Multi-Hazard Early Warning Systems: MHEWSs) เพิ่มขึ้นจาก 56 ประเทศในปี 2015 เป็น 136 ประเทศในปี 2025
รายงาน WMO State of the Climate 2026 Update เผยแพร่ในวันแรกของการประชุม COP31 ณ เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ในฐานะรายงานที่มีความน่าเชื่อถือและตั้งอยู่บนพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ โดยรวบรวมข้อมูลเท่าที่มีอยู่จนถึงเดือนกันยายน 2026 จึงยังไม่ได้สะท้อนผลกระทบล่าสุดจากปรากฏการณ์เอลนีโญ
ส่วนรายงานฉบับสมบูรณ์ State of the Global Climate 2026 มีกำหนดเผยแพร่ในเดือนมีนาคม 2027 โดยจะรวบรวมข้อมูลและผลงานทางวิทยาศาสตร์จากหน่วยงานบริการอุตุนิยมวิทยาและอุทกวิทยาแห่งชาติหลายสิบแห่ง ศูนย์ภูมิอากาศระดับภูมิภาค หน่วยงานพันธมิตรของสหประชาชาติ และผู้เชี่ยวชาญจากเครือข่าย WMO
ประเด็นสำคัญจากรายงาน (Highlights)
1. อุณหภูมิโลก (Global temperature)
ความผิดปกติของอุณหภูมิเฉลี่ยใกล้พื้นผิวโลก (Global mean near-surface temperature anomaly) ในช่วงเดือนมกราคม–กันยายน 2026 อยู่ที่ 1.47 ± 0.13 องศาเซลเซียส สูงกว่าค่าเฉลี่ยช่วงปี 1850–1900
ตัวเลขดังกล่าวใกล้เคียงกับค่าเฉลี่ยอุณหภูมิตลอดทั้งปี 2025 ซึ่งอยู่ที่ 1.43 องศาเซลเซียส และปี 2023 ซึ่งอยู่ที่ 1.46 องศาเซลเซียส แต่ยังต่ำกว่าสถิติสูงสุดในปี 2024 ที่ 1.55 องศาเซลเซียส
ข้อมูลดังกล่าวอ้างอิงจากชุดข้อมูลที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ 9 ชุด โดยช่วง 4 ปีที่ผ่านมา คือ ปี 2023–2026 เป็น 4 ปีที่มีอุณหภูมิสูงที่สุดเท่าที่เคยมีการบันทึกไว้
สภาวะลานีญา (La Niña) ในช่วงต้นปีมีผลทำให้อุณหภูมิโลกลดลงชั่วคราว ก่อนที่ผลดังกล่าวจะถูกพลิกกลับจากการก่อตัวของปรากฏการณ์เอลนีโญ
อุณหภูมิผิวน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกในเดือนมิถุนายน กรกฎาคม และสิงหาคม อยู่ในระดับสูงที่สุดหรือสูงเป็นอันดับ 2 เท่าที่เคยมีการบันทึกไว้ ขณะที่อุณหภูมิเฉลี่ยรายเดือนทั่วโลกในช่วงเดือนพฤษภาคม–กันยายน อยู่ในกลุ่ม 3 อันดับแรกของสถิติสูงสุดเมื่อเทียบกับช่วงเวลาเดียวกันของปี
คาดการณ์ว่าเอลนีโญจะดำเนินต่อเนื่องไปจนถึงช่วงต้นปี 2027 โดยปกติแล้วเอลนีโญจะทำให้อุณหภูมิเฉลี่ยทั่วโลกตลอดทั้งปีเพิ่มขึ้นประมาณ 0.1–0.2 องศาเซลเซียส ดังนั้นจึงมีความเป็นไปได้ที่ค่าความผิดปกติของอุณหภูมิโลกตลอดทั้งปี 2026 จะสูงกว่าค่าเฉลี่ยที่ตรวจวัดได้ในช่วงเดือนมกราคม–กันยายน
ทั้งนี้ โดยทั่วไปเอลนีโญจะส่งผลกระทบต่ออุณหภูมิเฉลี่ยโลกมากที่สุดในปีถัดจากปีที่ปรากฏการณ์เริ่มก่อตัวขึ้น
ระดับก๊าซเรือนกระจกทำสถิติใหม่
ระดับความเข้มข้นของก๊าซเรือนกระจกในบรรยากาศทำสถิติสูงสุดครั้งใหม่ในปี 2025
ความเข้มข้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศเพิ่มขึ้น 53% จากประมาณ 278 ส่วนในล้านส่วน (parts per million: ppm) ในปี 1750 เป็นประมาณ 426.8 ppm ในปี 2025
ส่วนความเข้มข้นเฉลี่ยทั่วโลกของก๊าซมีเทนเพิ่มขึ้น 167% จาก 729 ส่วนในพันล้านส่วน (parts per billion: ppb) ในปี 1750 เป็น 1,948 ppb ในปี 2025
ขณะที่ความเข้มข้นของก๊าซไนตรัสออกไซด์เพิ่มขึ้น 26% จาก 270 ppb ในปี 1750 เป็น 339.1 ppb ในปี 2025
ผลการตรวจวัดจากสถานีติดตามอ้างอิงสำคัญ เช่น สถานีเมานาโลอา (Mauna Loa) ในรัฐฮาวาย สหรัฐอเมริกา และสถานีเคนนาอูก/เคปกริม (Kennaook/Cape Grim) ในออสเตรเลีย แสดงให้เห็นว่าความเข้มข้นของก๊าซเรือนกระจกยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในปี 2026
นอกจากนี้ ปรากฏการณ์เอลนีโญมักส่งผลให้ความเข้มข้นของก๊าซเรือนกระจกเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
2. ความไม่สมดุลของพลังงานโลก (Earth’s energy imbalance)
ผลการตรวจวัดความร้อนในมหาสมุทรและข้อมูลจากดาวเทียมแสดงให้เห็นว่า อัตราการสะสมความร้อนในระบบโลกกำลังเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว
ในปี 2025 ความไม่สมดุลของพลังงานโลกแตะระดับสูงสุดนับตั้งแต่เริ่มมีการติดตามตรวจวัดในปี 1960 ส่วนข้อมูลเบื้องต้นในช่วงเดือนมกราคม–กรกฎาคม 2026 บ่งชี้ว่าอาจมีการทำลายสถิติสูงสุดอีกครั้ง
ความร้อนในมหาสมุทรเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่อง
ปริมาณความร้อนสะสมในมหาสมุทรบริเวณความลึก 2,000 เมตรตอนบน อยู่ในระดับสูงที่สุดเท่าที่เคยมีการตรวจวัดในปี 2025 และยังคงเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่องในปี 2026 ตามข้อมูลเบื้องต้นจนถึงเดือนกรกฎาคม
อัตราการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิมหาสมุทรเร่งตัวขึ้น โดยเฉพาะในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา ซึ่งส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเล ความหลากหลายทางชีวภาพ และบทบาทของมหาสมุทรในฐานะแหล่งดูดซับคาร์บอน
ความร้อนในมหาสมุทรทำให้พายุหมุนเขตร้อนและพายุกึ่งเขตร้อนทวีความรุนแรงขึ้น เร่งการสูญเสียน้ำแข็งในทะเลบริเวณขั้วโลก และเมื่อรวมกับการละลายของน้ำแข็งบนแผ่นดิน ยังเป็นปัจจัยผลักดันให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้น
ทั้งนี้ คาดการณ์ว่าภาวะโลกร้อนในมหาสมุทรจะดำเนินต่อไปอีกหลายร้อยถึงหลายพันปี
ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกทำสถิติสูงสุด
ระดับน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในปี 2026
การเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลมีอัตราเร่งตัวขึ้นนับตั้งแต่เริ่มมีการบันทึกข้อมูลจากดาวเทียม โดยมีสาเหตุจากการละลายของธารน้ำแข็งและแผ่นน้ำแข็งที่เพิ่มขึ้น รวมถึงการขยายตัวทางความร้อนของน้ำทะเลที่มีอุณหภูมิสูงขึ้น
ในเดือนมิถุนายน กรกฎาคม และสิงหาคม 2026 ระดับน้ำทะเลทำสถิติสูงสุดนับตั้งแต่เริ่มยุคการตรวจวัดระดับความสูงด้วยดาวเทียม (Satellite Altimetry) ในปี 1993
การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วนี้อาจสะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับการก่อตัวของปรากฏการณ์เอลนีโญ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการตกของฝนจากพื้นที่บนบกไปสู่มหาสมุทรในบริเวณแปซิฟิกเขตร้อนฝั่งตะวันตก
3. น้ำแข็งในทะเล (Sea ice)
ในปี 2026 ปริมาณน้ำแข็งทะเลบริเวณทวีปแอนตาร์กติกาทำสถิติปริมาณสูงสุดรายปีต่ำที่สุดเป็นอันดับ 3 นับตั้งแต่เริ่มมีข้อมูลจากดาวเทียมในปี 1979
ขณะที่ปริมาณน้ำแข็งทะเลสูงสุดในรอบปีบริเวณอาร์กติกอยู่ในระดับต่ำที่สุดหรือเป็นอันดับ 2 ต่ำที่สุด
น้ำแข็งทะเลมีบทบาทสำคัญต่อระบบภูมิอากาศโลกและระบบนิเวศบริเวณขั้วโลก
4. ธารน้ำแข็งสูญเสียน้ำแข็งมากกว่า 400 กิกะตันในปี 2025
ธารน้ำแข็งทั่วโลกสูญเสียมวลน้ำแข็งมากกว่า 400 กิกะตัน (Gigatons) ในปี 2025 ซึ่งเทียบเท่ากับการทำให้ระดับน้ำทะเลสูงขึ้นประมาณ 1 มิลลิเมตร
หากนำปริมาณน้ำแข็งที่สูญเสียไปในปีดังกล่าวมาคำนวณเป็นปริมาตร จะสามารถเติมสระว่ายน้ำมาตรฐานโอลิมปิกได้ถึง 5 สระในทุก ๆ วินาทีตลอดทั้งปี
ปี 2025 ยังเป็นปีที่ 4 ติดต่อกัน ซึ่งธารน้ำแข็งในพื้นที่ธารน้ำแข็งทั้ง 19 ภูมิภาคทั่วโลก ต่างเผชิญกับการสูญเสียมวลน้ำแข็ง
การละลายของธารน้ำแข็งส่งผลกระทบหลายด้าน ทั้งภัยธรณีพิบัติในพื้นที่และพื้นที่ปลายน้ำ ระบบนิเวศ ทรัพยากรน้ำในระดับภูมิภาค คุณภาพน้ำ ตลอดจนสมดุลพลังงานโลกและระดับน้ำทะเล
5. ปริมาณน้ำจืด (Freshwater)
ปริมาณน้ำที่กักเก็บอยู่บนแผ่นดิน ไม่ว่าจะเป็นน้ำใต้ดิน ความชื้นในดิน แม่น้ำ อ่างเก็บน้ำ ธารน้ำแข็ง และหิมะ มีแนวโน้มลดลงทั่วโลกอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2014
ในปี 2025 พื้นที่ทั่วโลกที่ได้รับการประเมินถึง 42% มีปริมาณน้ำสะสมบนแผ่นดินต่ำกว่าระดับปกติ เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยระยะยาวที่อยู่ที่ 25%
6. เหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วส่งผลกระทบต่อชีวิตและความเป็นอยู่
เหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วส่งผลกระทบต่อชีวิตและความเป็นอยู่ของประชาชน บั่นทอนความมั่นคงทางอาหาร ทำให้ความยากจนรุนแรงขึ้น และเป็นปัจจัยที่ทำให้ประชาชนในหลายภูมิภาคต้องพลัดถิ่น
คลื่นความร้อน ภัยแล้ง และไฟป่าในยุโรป ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตส่วนเกิน (Excess Deaths) มากกว่า 30,000 คน ตามการประเมินเบื้องต้น โดยมีอย่างน้อย 8 ประเทศที่ทำลายสถิติอุณหภูมิสูงสุดระดับประเทศ และส่งผลกระทบอย่างหนักต่อภาคเกษตรกรรม พลังงาน และการขนส่ง
คาดการณ์ว่า ประชาชนในอินเดียประมาณ 146.5 ล้านคน ต้องเผชิญกับความร้อนสุดขั้วจากคลื่นความร้อนในเดือนเมษายน 2026
ส่วนเหตุการณ์ธารน้ำแข็งในเทือกเขาหิมาลัยพังถล่ม และเกิดน้ำป่าไหลหลากฉับพลันอย่างรุนแรงในพื้นที่ปลายน้ำช่วงปลายเดือนสิงหาคม ส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 1,300 คน และสร้างความเสียหายอย่างมหาศาลต่อเศรษฐกิจของประเทศเนปาล
นอกจากนี้ พายุหมุนเขตร้อนยังสร้างความเสียหายอย่างรุนแรงและคร่าชีวิตประชาชนในหลายประเทศ
เอลนีโญเพิ่มความเสี่ยงด้านสุขภาพ
คาดการณ์ว่าปรากฏการณ์เอลนีโญที่กำลังเกิดขึ้นจะเป็นปัจจัยเพิ่มความเสี่ยงด้านสุขภาพในหลายมิติ
อุณหภูมิที่สูงขึ้น ภัยแล้ง และฝนตกหนัก อาจส่งผลให้เกิดปัญหาสุขภาพและการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับความร้อน ควันจากไฟป่าและคุณภาพอากาศที่ย่ำแย่ ภาวะทุพโภชนาการและความไม่มั่นคงทางอาหาร การบาดเจ็บ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงความเสี่ยงของโรคที่ติดต่อผ่านน้ำและพาหะนำโรค เช่น อหิวาตกโรค มาลาเรีย และไข้เลือดออก
องค์การอนามัยโลก (World Health Organization: WHO) ได้จัดประเภทผลกระทบด้านสุขภาพที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากปรากฏการณ์ดังกล่าวเป็นภาวะฉุกเฉินด้านสุขภาพ (Health Emergency) เป็นครั้งแรก
เอลนีโญเพิ่มความเสี่ยงต่อภาคเกษตรกรรม
ปรากฏการณ์เอลนีโญกำลังเพิ่มความเสี่ยงต่อภาคเกษตรกรรมอยู่แล้ว โดยเฉพาะในช่วงฤดูกาลเพาะปลูกและระบบการผลิตที่สำคัญ
ความเสี่ยงดังกล่าวจะยิ่งรุนแรงในพื้นที่ที่เผชิญกับความไม่มั่นคงทางอาหารในระดับสูง และพึ่งพาการเกษตรที่อาศัยน้ำฝนเป็นหลัก (Rainfed Agriculture)
