Onlinenewstime.com :3 หน่วยงานภาครัฐให้ความรู้ประชาชนในมิติต่าง ๆ ทั้งกรมอนามัยแนะวิธีตรวจสอบและใช้น้ำตามระดับความเข้มข้นของสารหนู กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์เปิดหลัก “5 รู้” ลดความเสี่ยงสารหนูในน้ำและอาหาร ขณะที่ กอ.รมน. รวบรวมข้อมูลสถานการณ์สารหนู โลหะหนักปนเปื้อนแหล่งน้ำ และมลพิษสิ่งแวดล้อมใน 8 พื้นที่ทั่วประเทศ
จากการรวบรวมข้อมูลและคำแนะนำของหน่วยงานภาครัฐที่ออกมาให้ความรู้และสร้างความเข้าใจแก่ประชาชนในประเด็นสารปนเปื้อนและมลพิษสิ่งแวดล้อม พบว่า ปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแหล่งน้ำ รวมถึงความเสี่ยงจากการปนเปื้อนในอาหาร เป็นเรื่องที่ประชาชนควรให้ความสำคัญ เนื่องจากเกี่ยวข้องโดยตรงกับสุขภาพ ความปลอดภัยในการบริโภค และคุณภาพชีวิตในระยะยาว
ข้อมูลจากทั้ง 3 หน่วยงานครอบคลุมประเด็นสำคัญที่แตกต่างกัน ตั้งแต่สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย ที่ให้คำแนะนำเกี่ยวกับระดับความเข้มข้นของสารหนูในน้ำและแนวทางปฏิบัติให้ปลอดภัย สำนักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ ที่แนะนำหลัก “5 รู้” เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากสารหนูในน้ำและอาหาร ไปจนถึงข้อมูลจาก กอ.รมน. เกี่ยวกับสถานการณ์สารพิษ โลหะหนัก และปัญหามลพิษสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ
Online Newstime จึงรวบรวมข้อมูลจากทั้ง 3 หน่วยงาน เพื่อให้ประชาชนเข้าใจสถานการณ์ รู้จักแหล่งที่มาของความเสี่ยง ตระหนักถึงวิธีป้องกันตนเอง และสามารถนำข้อมูลไปใช้ประกอบการตัดสินใจในชีวิตประจำวันได้อย่างเหมาะสม
สารหนูภัยเงียบในน้ำและอาหาร มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า
ปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแหล่งน้ำและสิ่งแวดล้อม เป็นความเสี่ยงที่ประชาชนควรให้ความสำคัญ เนื่องจากสารหนูสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านการบริโภคน้ำและอาหารที่ปนเปื้อน โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ใกล้แหล่งน้ำหรือพื้นที่ที่มีรายงานปัญหามลพิษจากกิจกรรมอุตสาหกรรมและเหมืองแร่
สิ่งที่ต้องระวังคือ สารหนู “ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น” และการต้มน้ำให้เดือดตามปกติไม่สามารถกำจัดสารหนูที่ปนเปื้อนอยู่ในน้ำได้ ประชาชนจึงไม่ควรใช้ความใสของน้ำหรือการต้มเดือดเป็นเครื่องยืนยันความปลอดภัย แต่ควรอ้างอิงผลตรวจวิเคราะห์จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
กรมอนามัยเปิดคู่มือตรวจสอบสารหนูในน้ำประปา แบ่ง 4 ระดับความเข้มข้น
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย ให้คำแนะนำประชาชนเกี่ยวกับการใช้น้ำที่ตรวจพบสารหนูปนเปื้อน โดยแบ่งระดับความเข้มข้นของสารหนูในน้ำ (หน่วยมิลลิกรัมต่อลิตร) พร้อมแนวทางปฏิบัติที่แตกต่างกัน ดังนี้
ระดับที่ 1 ไม่เกิน 0.010 มิลลิกรัมต่อลิตร
อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด สามารถใช้ดื่ม ประกอบอาหาร และอุปโภคบริโภคได้ตามปกติ
ระดับที่ 2 ตั้งแต่ 0.010–0.099 มิลลิกรัมต่อลิตร
เป็นระดับที่ต้องระมัดระวัง โดยให้งดใช้น้ำดังกล่าวสำหรับดื่ม ประกอบอาหาร และห้ามนำไปให้สัตว์เลี้ยงกิน ควรเปลี่ยนไปใช้น้ำบรรจุขวดหรือแหล่งน้ำที่ผ่านการตรวจสอบว่าปลอดภัย
ส่วนการใช้น้ำในครัวเรือน เช่น อาบน้ำและล้างจาน สามารถใช้ได้ตามคำแนะนำของกรมอนามัย แต่ต้องระวังไม่ให้เด็กเล็กกลืนน้ำขณะอาบน้ำหรือแปรงฟัน
ระดับที่ 3 ตั้งแต่ 0.100–0.499 มิลลิกรัมต่อลิตร
เป็นระดับที่มีความเสี่ยงสูง ห้ามนำมาดื่ม ประกอบอาหาร และห้ามนำไปรดน้ำพืชผัก เนื่องจากสารหนูอาจสะสมในดินและส่งผลต่อการปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหาร
ระดับที่ 4 ตั้งแต่ 0.500 มิลลิกรัมต่อลิตรขึ้นไป
เป็นระดับวิกฤต ห้ามนำไปใช้ในทุกกิจกรรม ทั้งการบริโภคและอุปโภคภายในครัวเรือน
สำหรับแนวทางป้องกันที่สำคัญ กรมอนามัยแนะนำให้ประชาชนเลือกใช้น้ำจากแหล่งที่ได้มาตรฐาน เช่น การประปานครหลวง การประปาส่วนภูมิภาค และประปาท้องถิ่นที่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานกรมอนามัย หรือเลือกใช้เครื่องกรองน้ำที่ได้มาตรฐานสำหรับผลิตน้ำดื่ม
กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์แนะ 5 รู้ ลดเสี่ยงสารหนูในน้ำและอาหาร
ด้านสำนักคุณภาพและความปลอดภัยอาหาร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข แนะนำหลักปฏิบัติ “5 รู้” เพื่อป้องกันและลดความเสี่ยงจากสารหนูในน้ำและอาหาร โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อน ดังนี้
รู้ที่ 1 รู้แหล่งน้ำ
เลือกใช้น้ำดื่มและน้ำสำหรับประกอบอาหารจากแหล่งที่มีผลตรวจยืนยันแล้วว่าปลอดภัย หลีกเลี่ยงการใช้น้ำจากแหล่งที่มีรายงานการปนเปื้อนหรือยังไม่มีผลตรวจสอบคุณภาพ
รู้ที่ 2 รู้น้ำใสไม่ได้แปลว่าปลอดภัย
สารหนูไม่มีสีและไม่มีกลิ่น จึงไม่สามารถตรวจสอบด้วยการสังเกตด้วยตาเปล่าได้ จำเป็นต้องผ่านการตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการเท่านั้น
รู้ที่ 3 รู้ว่าการต้มน้ำไม่สามารถกำจัดสารหนู
การต้มน้ำให้เดือดไม่สามารถลดหรือกำจัดสารหนูที่ปนเปื้อนได้ โดยระบบกรองน้ำที่สามารถช่วยลดปริมาณสารหนูได้ เช่น ระบบรีเวอร์สออสโมซิส (Reverse Osmosis: RO) และระบบแลกเปลี่ยนไอออน (Ion Exchange) ซึ่งต้องเลือกใช้ระบบที่มีประสิทธิภาพและผ่านการตรวจสอบความสามารถในการกำจัดสารหนู
รู้ที่ 4 รู้จักเลือกอาหารอย่างเหมาะสม
รับประทานอาหารให้หลากหลาย เลือกซื้ออาหารจากแหล่งผลิตที่เชื่อถือได้และผ่านการตรวจสอบความปลอดภัย รวมถึงติดตามผลการตรวจควบคุมคุณภาพปลา ผัก และอาหารในพื้นที่เสี่ยงจากหน่วยงานภาครัฐ
ทั้งนี้ การพบสารหนูในสิ่งแวดล้อมไม่ได้หมายความว่าอาหารทุกชนิดในพื้นที่นั้นจะไม่ปลอดภัย เพราะการดูดซึมและสะสมสารหนูขึ้นอยู่กับชนิดของพืชผักและสัตว์ที่นำมาบริโภค จึงควรพิจารณาจากผลตรวจวิเคราะห์อาหารแต่ละประเภทประกอบด้วย
รู้ที่ 5 รู้ผลตรวจและติดตามคำแนะนำ
ติดตามประกาศผลตรวจคุณภาพน้ำจากหน่วยงานภาครัฐอย่างสม่ำเสมอ หากพบสารหนูเกินเกณฑ์มาตรฐาน 0.010 มิลลิกรัมต่อลิตร ให้หยุดใช้น้ำจากแหล่งดังกล่าวในการดื่มและประกอบอาหารทันที พร้อมปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่อย่างเคร่งครัด
กอ.รมน. เปิด 8 พื้นที่เสี่ยงสารพิษ–มลพิษทั่วไทย
ขณะที่ทีมโฆษกกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร (กอ.รมน.) รายงานสถานการณ์ปัญหาสารพิษและมลพิษสิ่งแวดล้อมในหลายพื้นที่ของประเทศไทย ประจำปี 2569 ซึ่งมีทั้งกรณีสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนแหล่งน้ำและอาหาร ตลอดจนปัญหาขยะพิษและกากอุตสาหกรรม โดยมีพื้นที่ที่ต้องเฝ้าระวัง 8 แห่ง ได้แก่
1. เชียงราย : สารหนูปนเปื้อนแม่น้ำ
พบรายงานสารหนูในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขงบางจุด มีข้อกังวลเกี่ยวกับกิจกรรมเหมืองแร่ฝั่งเมียนมา ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อแหล่งน้ำ การเกษตร และระบบน้ำประปาบางพื้นที่
2. เชียงใหม่ : ผักและผลไม้ปนเปื้อนโลหะหนัก
ผลตรวจผักและผลไม้ 24 ชนิด ในพื้นที่ตำบลท่าตอนและตำบลแม่อาย พบสารหนู ตะกั่ว และแคดเมียมเกินมาตรฐานในตัวอย่างบางรายการ สะท้อนความเสี่ยงของการปนเปื้อนที่อาจเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร
3. ลุ่มน้ำโขง : สารพิษข้ามพรมแดน
มีรายงานการตรวจพบสารหนูในตะกอนแม่น้ำโขงบางจุด รวมถึงผลตรวจสารหนูในปัสสาวะประชาชน 4 จังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งยังต้องติดตามแหล่งกำเนิดและความเชื่อมโยงกับกิจกรรมเหมืองแร่
4. ปราจีนบุรี : น้ำท่วมพาคราบสารเคมี
หลังเกิดน้ำท่วมในอำเภอศรีมหาโพธิและอำเภอกบินทร์บุรี มีรายงานน้ำเปลี่ยนสีผิดปกติและปลาตายบางพื้นที่ ขณะที่ผลตรวจบริเวณท้ายบ่อฝังกลบพบปิโตรเลียมไฮโดรคาร์บอนในระดับสูง พร้อมมีคำสั่งปิดโรงงานที่เกี่ยวข้อง 3 แห่ง
5. ฉะเชิงเทรา : น้ำเสียแม่น้ำบางปะกง
มีข้อกังวลเกี่ยวกับน้ำเสียและสารปนเปื้อนจากแม่น้ำปราจีนบุรีที่ไหลลงสู่แม่น้ำบางปะกง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศและแหล่งน้ำ โดยมีรายงานน้ำเสียและปลาตายในบางพื้นที่
6. ระยอง : ลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม
พบขยะและกากอุตสาหกรรมในพื้นที่ประมาณ 5 ไร่ บริเวณตำบลแม่น้ำคู้ อำเภอปลวกแดง ใกล้แหล่งน้ำ สร้างความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนในดินและน้ำใต้ดิน
7. ชลบุรี : กากของเสียปนเปื้อนโลหะหนัก
พบกองกากของเสียในตำบลเขาไม้แก้ว อำเภอบางละมุง ผลตรวจเบื้องต้นพบพลวง ซีลีเนียม ตะกั่ว และน้ำเสีย โดยมีการสั่งขนย้ายและดำเนินการตามกฎหมาย
8. สมุทรสาคร : กากอะลูมิเนียมดรอส 200 ตัน
พบกากอะลูมิเนียมดรอสประมาณ 200 ตัน ภายในโกดังโรงงานเก่าในตำบลนาดี อำเภอเมืองสมุทรสาคร ซึ่งเป็นวัสดุที่อาจทำปฏิกิริยากับน้ำหรือความชื้นและก่อให้เกิดก๊าซแอมโมเนีย จึงจำเป็นต้องควบคุมและจัดเก็บอย่างเหมาะสม
กอ.รมน. ระบุว่า ให้ความสำคัญกับความปลอดภัยและคุณภาพชีวิตของประชาชน พร้อมติดตามสถานการณ์ที่อาจส่งผลกระทบต่อสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และการดำรงชีวิต โดยมุ่งส่งเสริมให้ประชาชนได้รับข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้อง เพื่อเฝ้าระวัง ป้องกันความเสี่ยง และดูแลตนเองได้อย่างเหมาะสม
สารหนูไม่ใช่แค่เรื่องของน้ำ แต่เป็นความเสี่ยงตลอดห่วงโซ่อาหาร
ข้อมูลจากทั้ง 3 หน่วยงานสะท้อนให้เห็นว่า ปัญหาสารหนูและมลพิษสิ่งแวดล้อมไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการปนเปื้อนในแหล่งน้ำเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับการเกษตร แหล่งอาหาร ระบบนิเวศ และการจัดการกากอุตสาหกรรม ซึ่งอาจเชื่อมโยงถึงความปลอดภัยในการดำรงชีวิตของประชาชน
สิ่งที่ประชาชนควรตระหนักคือ ไม่ควรรอให้เกิดความผิดปกติของน้ำหรือมีอาการเจ็บป่วยก่อนจึงเริ่มป้องกัน เพราะสารหนูไม่สามารถตรวจพบได้ด้วยประสาทสัมผัสทั่วไป และการได้รับสารหนูต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อผลกระทบทางสุขภาพ
การเลือกใช้น้ำจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบ การเลือกบริโภคอาหารจากแหล่งผลิตที่เชื่อถือได้ และการติดตามผลตรวจจากหน่วยงานภาครัฐ จึงเป็นมาตรการพื้นฐานที่ประชาชนสามารถทำได้ทันที เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากสารปนเปื้อนที่อาจอยู่ใกล้ตัวมากกว่าที่คิด
